tala fou

Faafetai mo le asiasi mai i le Nature.com. O le lomiga o le browser o loʻo e faʻaaogaina e itiiti le lagolago mo le CSS. Mo le poto masani sili ona lelei, matou te fautuaina oe e faʻaaoga se browser ua faʻafouina (pe tape le compatibility mode i le Internet Explorer). I le taimi nei, ina ia mautinoa le faʻaauauina o le lagolago, o le a matou faʻaalia le 'upega tafaʻilagi e aunoa ma ni sitaili ma JavaScript.
O agaifanua omea e atagia ai le faʻavae tau tamaoaiga ma agafesootai o aganuʻu ua mavae, ae o le tufatufaina atu o mea omea e atagia ai mamanu o fesootaʻiga ma faiga o fegalegaleaiga. O meafaitino ma geosciences e faʻaaogaina iinei e fuafua ai le sailia, filifilia ma le faʻagasologa o mea mata. O le Malo o Congo, ua lauiloa faavaomalo talu mai le faaiuga o le seneturi lona sefululima, o se tasi o setete sa avea muamua ma kolone sili ona lauiloa i Aferika Tutotonu. E ui o le tele o suʻesuʻega faasolopito e faʻalagolago i tala tusitusia ma tautala a Aferika ma Europa, ae o loʻo i ai pea ni va i lo tatou malamalama i le taimi nei i lenei iunite faʻapolokiki. O iinei matou te tuʻuina atu ai ni malamalamaga fou i le gaosiga ma le faʻasalalauina o mea omea i le Malo o Congo. O le faʻatinoina o le tele o metotia suʻesuʻe i faʻataʻitaʻiga filifilia, e pei o le XRD, TGA, suʻesuʻega petrographic, XRF, VP-SEM-EDS ma le ICP-MS, na matou fuafuaina ai o latou uiga petrographic, mineralogical ma geochemical. O a matou taunuuga e mafai ai ona matou faʻafesoʻotaʻi mea tau suʻesuʻega ma mea masani ma faʻatuina agaifanua omea. Ua matou faʻailoaina ni faʻataʻitaʻiga gaosiga, mamanu fesuiaʻiga, tufatufaina ma faiga fegalegaleai o oloa lelei e ala i le faʻasalalauina o le malamalama faʻapitoa. O a matou sailiga e fautua mai ai o le faʻalapotopotoga faʻapolokiki i le itulagi o Lower Congo o Aferika Tutotonu e i ai se aafiaga tuusaʻo i le gaosiga ma le faʻasalalauina o mea omea. Matou te faʻamoemoe o le a avea la matou suʻesuʻega ma faʻavae lelei mo nisi suʻesuʻega faʻatusatusa e faʻamatalaina ai lenei itulagi.
O le faia ma le faʻaaogaina o ipu omea o se galuega autū i le tele o aganuʻu, ma o lona tulaga faʻaagafesootai ma faʻapolokiki ua i ai se aafiaga tele i le faʻatulagaina o le gaosiga ma le faagasologa o le faia o nei mea1,2. I totonu o lenei faʻavae, e mafai e suʻesuʻega o le omea ona faʻaleleia atili ai lo tatou malamalama i sosaiete ua mavae3,4. I le suʻesuʻeina o omea anamua, e mafai ona tatou faʻafesoʻotaʻi o latou meatotino i tu ma aga masani o le omea ma mamanu mulimuli ane o le gaosiga1,4,5. E pei ona taʻua e Matson6, e faʻavae i luga o le siʻosiʻomaga o le omea, o le filifiliga o mea mata e fesoʻotaʻi ma le avanoa o punaoa faanatura. E le gata i lea, i le iloiloina o suʻesuʻega eseese o mataupu faʻale-aganuʻu, o Whitbread2 e faʻatatau i le 84% o le avanoa o le atinaʻeina o punaoa i totonu o le 7km radius mai le amataga o le omea, pe a faʻatusatusa i le 80% avanoa i totonu o le 3km radius i Aferika7. Peitaʻi, e taua le aua neʻi galo le faʻalagolago o faʻalapotopotoga gaosiga i mea faʻapitoa2,3. E mafai ona suʻesuʻeina filifiliga faʻatekinolosi e ala i le suʻesuʻeina o fegalegaleaiga i le va o meafaitino, metotia ma le malamalama faʻapitoa3,8,9. O le tele o ia filifiliga e mafai ona faʻamatalaina se tu ma aga masani o le omea. I le taimi nei, o le tuʻufaʻatasia o mea anamua i suʻesuʻega ua tele sona sao i se malamalama atili i sosaiete ua mavae3,10,11,12.O le faʻaaogaina o metotia faʻataʻitaʻi e tele-auiliiliga e mafai ona taliina fesili e uiga i laʻasaga uma e aofia ai i galuega faʻasolo, e pei o le atinaʻeina o punaoa faanatura ma le filifilia o mea mata, faʻatauga ma le faʻagasologa3,10,11,12.
O le suʻesuʻega e taulaʻi i le Malo o Congo, o se tasi o faiga faʻapolokiki sili ona aʻafia na atiina ae i Aferika Tutotonu. Aʻo leʻi oʻo mai le setete faʻaonaponei, o Aferika Tutotonu sa i ai se mosaic faʻaagafesootai-faʻapolokiki lavelave e faʻailogaina i eseesega tetele faʻaleaganuu ma faʻapolokiki, faʻatasi ai ma fausaga e amata mai i vaega faʻapolokiki laiti ma vaeluaina i vaega faʻapolokiki lavelave ma maualuga le faʻapotopotoina13,14,15. I lenei tulaga faʻaagafesootai-faʻapolokiki, o le Malo o Congo e manatu na faʻavaeina i le seneturi lona 14 e ni konifeterasi e tolu e fesoʻotaʻi 16, 17. I lona taimi sili ona lelei, na ufitia ai se eria e tutusa ma le eria i le va o le Vasa Atalani i sisifo o le Democratic Republic of Congo (DRC) i aso nei ma le Vaitafe o Cuango i sasaʻe, faʻapea foʻi ma le eria o Angola i matu i aso nei. Latitude o Luanda. Sa i ai se sao taua i le itulagi lautele i lona taimi sili ona lelei ma na oʻo i se atinaʻe agai i le lavelave tele ma le tutotonu seia oʻo i le 14, 18, 19, 20, 21 o le seneturi lona sefuluvalu. Faʻavasegaga faʻaagafesootai, o se tupe masani, lafoga faiga, tufatufaga faapitoa o galuega, ma le fefaatauaiga o pologa18, 19 o loo atagia ai le faataitaiga a Earle o le tamaoaiga faaupufai22. Mai lona faavaeina seia oo i le faaiuga o le seneturi lona 17, na matua faalauteleina ai le Malo o Congo, ma mai le 1483 agai i luma na faavaeina ai ni sootaga malolosi ma Europa, ma i lenei auala na auai ai i fefaatauaiga a Atalani 18, 19, 20, 23, 24, 25 (sili atu ona auiliili Tagai i le Faaopoopoga 1) mo faamatalaga faasolopito.
Ua fa'aaogaina metotia o meafaitino ma geosciences i mea taulima mai nofoaga e tolu o su'esu'ega o mea anamua i le Malo o Congo, lea na faia ai su'esu'ega i le sefulu tausaga ua mavae, o Mbanza Kongo i Angola ma Kindoki ma Ngongo Mbata i le Democratic Republic of Congo (Ata 1) (taga'i i le Fa'aopoopoga o le Laulau 1). 2 i faʻamaumauga o mea anamua). O Mbanza Congo, lea na faʻatoʻā tusia talu ai nei i le Lisi o Tofi o le Lalolagi a le UNESCO, o loʻo i totonu o le itumalo o Mpemba o le pulega anamua. O loʻo i luga o se laufanua tutotonu i le fetaulaiga o auala fefaʻatauaʻiga sili ona taua, o le laumua faʻapolokiki ma le pulega o le malo ma le nofoaiga o le nofoāliʻi o le tupu. O Kindoki ma Ngongo Mbata o loʻo i totonu o itumalo o Nsundi ma Mbata, lea atonu o se vaega o malo e fitu o Kongo dia Nlaza aʻo leʻi faʻavaeina le malo - o se tasi o faiga faʻapolokiki tuʻufaʻatasi28,29. Sa i ai uma matafaioi taua i le talafaasolopito o le malo17. O nofoaga o mea anamua o Kindoki ma Ngongo Mbata o loʻo i totonu o le Vanu o Inkisi i le itu i mātū o le malo ma o se tasi o vaega muamua na faʻatoʻilaloina e tamā faʻavae o le malo. Mbanza Nsundi, le laumua o le itumalo faʻatasi ai ma mea na faaleagaina o Jindoki, sa masani ona pulea e ē na suitulaga i tupu mulimuli ane o Congo 17, 18, 30. O le itumalo o Mbata e tele lava ina i ai 31 i sasaʻe o le Vaitafe o Inkisi. O pule o Mbata (ma i se tulaga patino o Soyo) e iai le avanoa faasolopito o le avea ma na o i latou na filifilia mai le aiga tautupu i le lotoifale e ala i le soloaʻiga, ae le o isi itumalo e tofia ai pule e le aiga tupu, o lona uiga e sili atu le tele o le suavai 18,26. E ui e le o le laumua o le itumalo o Mbata, ae sa i ai se matafaioi tutotonu a Ngongo Mbata i le itiiti ifo i le seneturi lona 17. Ona o lona tulaga taua i le fesoʻotaʻiga fefaʻatauaʻiga, ua saofagā Ngongo Mbata i le atinaʻeina o le itumalo o se maketi fefaʻatauaʻiga taua16,17,18,26,31,32.
O le Malo o Congo ma ona itumalo tetele e ono (Mpemba, Nsondi, Mbata, Soyo, Mbamba, Mpangu) i le seneturi lona sefuluono ma le sefulufitu. O nofoaga e tolu na talanoaina i lenei suʻesuʻega (Mbanza Kongo, Kindoki ma Ngongo Mbata) o loʻo faʻaalia i luga o le faʻafanua.
Seia oo i le sefulu tausaga talu ai, sa faatapulaaina le malamalama i mea anamua e uiga i le Malo o Congo33. O le tele o malamalamaaga i le talafaasolopito o le malo e faavae i luga o tu ma aga masani a le lotoifale ma punaoa tusitusia mai Aferika ma Europa16,17. O le faasologa o taimi i le itulagi o Congo e le atoatoa ma e le atoatoa ona o le leai o ni suesuega faasaienisi o mea anamua34. O eliina o mea anamua talu mai le 2011 ua faamoemoe e faatumu nei avanoa ma ua maua ai ni fausaga taua, foliga ma mea taulima. O nei mea na maua, e le masalomia o le omea sili ona taua29,30,31,32,35,36. E tusa ai ma le Vaitaimi U'amea i Aferika Tutotonu, o galuega faatino o mea anamua e pei o le taimi nei e seasea lava37,38.
Matou te tuʻuina atu taunuʻuga o suʻesuʻega o mineralogy, geochemical ma petrological o se seti o fasi omea mai vaega e tolu na eliina o le Malo o Congo (tagai i faʻamatalaga faʻasolopito i le Supplementary Material 2). O faʻataʻitaʻiga e aofia ai ituaiga omea e fa (Ata 2), tasi mai le Jindoji Formation ma le tolu mai le King Kong Formation 30, 31, 35. O le Kindoki Group e toe foʻi i le vaitaimi o le Amataga o le Malo (14 i le ogatotonu o le 15 seneturi). O nofoaga na talanoaina i lenei suʻesuʻega, o Kindoki (n = 31) na o le pau lea o le nofoaga na faʻaalia ai le faʻavaega o Kindoki30,35. E tolu ituaiga o Kongo Groups - Ituaiga A, Ituaiga C, ma le Ituaiga D - e toe foʻi i le malo mulimuli (16-18 seneturi) ma o loʻo i ai i le taimi e tasi i nofoaga faʻasolopito e tolu o loʻo mafaufauina iinei30, 31, 35. O ulo Kongo Type C o ulo kuka e tele i nofoaga uma e tolu35. O le apa Kongo A-type e mafai ona faʻaaogaina o se apa tautua, e naʻo ni nai fasi 30, 31, 35. E tatau ona fa'aaogaina na'o fale mo le fa'aaogaina o omea Kongo D - aua e le'i maua lava i falelauasiga i le taimi nei - ma e feso'ota'i ma se vaega fa'apitoa o tagata fa'aoga30,31,35. O nisi vaega o ia mea e na'o ni nai numera e aliali mai ai. O ipu ituaiga A ma D na fa'aalia ai ni tufatufaga tutusa i nofoaga o Kindoki ma Ngongo Mbata30,31. I Ngongo Mbata, i le taimi nei, e 37,013 vaega o Kongo Type C, e na'o le 193 vaega o Kongo Type A ma le 168 vaega o Kongo Type D31.
O ata o ituaiga vaega e fa o mea fai ipu omea a le Malo o Congo na talanoaina i lenei suʻesuʻega (Vaega Kindoki ma le Vaega Kongo: Ituaiga A, C, ma le D); o se faʻataʻitaʻiga ata o lo latou faʻaaliga faʻasolosolo i nofoaga taʻitasi o mea anamua o Mbanza Kongo, Kindoki ma Ngongo Mbata.
O le X-ray Diffraction (XRD), Thermogravimetric Analysis (TGA), Petrographic Analysis, Variable Pressure Scanning Electron Microscopy ma le Energy Dispersive X-ray Spectroscopy (VP-SEM-EDS), X-ray Fluorescence Spectroscopy (XRF) ma le Inductively Coupled Plasma Coupled mass spectrometry (ICP-MS) ua faʻaaogaina e tali ai fesili e uiga i punaoa e ono maua mai ai mea mata ma metotia gaosiga. O la matou sini ia iloa agaifanua o le seramika ma faʻafesoʻotaʻi i latou i nisi o auala o gaosiga, ma maua ai se vaaiga fou i le fausaga lautele o se tasi o vaega faaupufai sili ona lauiloa i Aferika Tutotonu.
O le mataupu o le Malo o Congo e matuā faigata lava mo suʻesuʻega o punaoa ona o le eseesega ma le faʻapitoa o le faʻaaliga o le eleele i le lotoifale (Ata 3). E mafai ona iloa le eleele i le itulagi e ala i le i ai o ni faʻasologa o le eleele e leʻi faʻaleagaina ma le metamorphic e taʻua o le Western Congo Supergroup. I le auala mai lalo i luga, e amata le faʻasologa i le fesuiaʻiga o le quartzite-claystone formations i le Sansikwa Formation, sosoo ai ma le Haut Shiloango Formation, e faʻailoaina i le i ai o stromatolite carbonates, ma i le Democratic Republic of Congo, na faʻailoaina ai sela silica Diatomaceous earth i tafatafa o le pito i lalo ma le pito i luga o le vaega. O le Neoproterozoic Schisto-Calcaire Group o se faʻapotopotoga carbonate-argillite ma nisi o mineralization Cu-Pb-Zn. O lenei faʻatulagaga eleele e faʻaalia ai se faiga e le masani ai e ala i le diagenesis vaivai o le magnesia clay poʻo se suiga laʻititi o le dolomite e gaosia ai le talc. O lenei mea e mafua ai le i ai o punaoa minerale calcium ma talc. O le iunite e ufiufiina e le Precambrian Schisto-Greseux Group e aofia ai le oneone-argillaceous moega mumu.
Fa'afanua o le eleele o le eria o lo'o su'esu'eina. E tolu nofoaga o mea anamua o lo'o fa'aalia i luga o le fa'afanua (Mbanza Congo, Jindoki ma Ngongombata). O le li'o o lo'o siomia ai le nofoaga o lo'o fa'atusalia ai le radius e 7 km, lea e fetaui ma le avanoa e fa'aaoga ai punaoa e 84%2. O le fa'afanua e fa'asino i le Democratic Republic of the Congo ma Angola, ma o tuaoi ua fa'ailogaina. O fa'afanua o le eleele (shapefiles i le Fa'aopoopoga 11) na fatuina i le polokalama ArcGIS Pro 2.9.1 (upega tafa'ilagi: https://www.arcgis.com/), e fa'asino i Angola41 ma Congolese42,65 Fa'afanua o le eleele (faila raster), e fa'aaoga ai tulaga fa'atulagaina eseese a Make.
I luga a'e o le fa'aletonu o le sedimentary, o iunite Cretaceous e aofia ai papa sedimentary continental e pei o le sandstone ma le claystone. E lata ane, o lenei fa'atulagaga geological ua lauiloa o se puna lona lua o taimane ina ua mae'a le soloia e paipa kimberlite o le amataga o le Cretaceous41,42. E leai ni isi papa igneous ma papa metamorphic maualuga ua lipotia mai i lenei eria.
O le eria o loʻo siomia ai Mbanza Kongo e faʻailoaina i le i ai o ni faʻaputuga clastic ma vailaʻau i luga o le Precambrian strata, o le tele lava o limestone ma dolomite mai le Schisto-Calcaire Formation ma le slate, quartzite ma le ashwag mai le Haut Shiloango Formation41. O le iunite geological e sili ona latalata i le nofoaga o mea anamua a Jindoji o le Holocene alluvial sedimentary rock ma le limestone, slate ma le chert ua ufiufi i le feldspar quartzite o le Precambrian Schisto-Greseux Group. O loʻo i totonu o se fusi papa vaapiapi a Schisto-Greseux i le va o le Schisto-Calcaire Group tuai ma le Cretaceous red sandstone lata ane42. E le gata i lea, o se punaoa Kimberlite e taʻua o Kimpangu ua lipotia mai i le lautele o le vaipanoa o Ngongo Mbata e lata ane i le craton i le itulagi o Lower Congo.
O taunuuga fa'afa'atusatusaga o vaega autu o minerale na maua mai le XRD o lo'o fa'aalia i le Laulau 1, ma o mamanu fa'atusa o le XRD o lo'o fa'aalia i le Ata 4. O le Quartz (SiO2) o le vaega autu o minerale, e masani ona feso'ota'i ma le potassium feldspar (KAlSi3O8) ma le mica. [Mo se fa'ata'ita'iga, KAl2(Si3Al)O12(OH)2], ma/po'o le talc [Mg3Si4O10(OH)2]. O minerale plagioclase [XAl(1–2)Si(3–2)O8, X = Na po'o le Ca] (ie sodium ma/po'o le anorthite) ma le amphibole [(X)(0–3)[(Z )(5–7)(Si, Al)8O22(O,OH,F)2, X = Ca2+, Na+, K+, Z = Mg2+, Fe2+, Fe3+, Mn2+, Al, Ti] o vaega crystalline e feso'ota'i, E masani lava ona i ai le mica. O le Amphibole e e masani ona leai se talc.
O mamanu XRD fa'atusa o ipu omea a le Malo o Kongo, e fa'avae i luga o vaega tetele o le crystalline, e fetaui ma vaega o ituaiga: (i) vaega e tele ai le talc na maua i fa'ata'ita'iga o le Kindoki Group ma le Kongo Type C, (ii) talc e tele ai na maua i fa'ata'ita'iga o vaega o lo'o i ai le Quartz o fa'ata'ita'iga o le Kindoki Group ma le Kongo Type C, (iii) vaega e tele ai le feldspar i fa'ata'ita'iga o le Kongo Type A ma le Kongo D, (iv) vaega e tele ai le mica i fa'ata'ita'iga o le Kongo Type A ma le Kongo D, (v) O vaega e tele ai le amphibole na maua i fa'ata'ita'iga mai le Kongo Type A ma le Kongo Type DQ quartz, Pl plagioclase, po'o le potassium feldspar, Am amphibole, Mca mica, Tlc talc, Vrm vermiculite.
O le XRD spectra e lē mafai ona iloa o le talc Mg3Si4O10(OH)2 ma le pyrophyllite Al2Si4O10(OH)2 e manaʻomia ai se metotia faʻaopoopo e iloa ai lo la i ai, leai, poʻo le ono mafai ona iai faʻatasi. Na faia le TGA i luga o faʻataʻitaʻiga faʻatusa e tolu (MBK_S.14, KDK_S.13 ma le KDK_S.20). O piʻo TG (Faʻaopoopoga 3) sa ogatasi ma le i ai o le vaega o minerale talc ma le leai o le pyrophyllite. O le dehydroxylation ma le structural decomposition na matauina i le va o le 850 ma le 1000 °C e tutusa ma le talc. E leai se gau o le mamafa na matauina i le va o le 650 ma le 850 °C, e faʻaalia ai le leai o le pyrophyllite44.
I le avea ai o se vaega laʻititi, o le vermiculite [(Mg, Fe+2, Fe+3)3[(Al, Si)4O10](OH)2 4H2O], e fuafuaina e ala i le auʻiliʻiliga o faʻaputuga faʻatulagaina o faʻataʻitaʻiga faʻatusa, o le tumutumuga o loʻo i le 16-7 Å, e masani ona iloa i faʻataʻitaʻiga a le Kindoki Group ma le Kongo Group Type A.
O faʻataʻitaʻiga o le ituaiga Kindoki Group na maua mai le eria lautele o loʻo siomia ai Kindoki o loʻo i ai se tuufaatasiga o minerale e iloagofie i le i ai o le talc, le tele o le quartz ma le mica, ma le i ai o le potassium feldspar.
O le tuufaatasiga o minerale o faʻataʻitaʻiga o le Kongo Type A e faʻailoaina i le i ai o le tele o paga quartz-mica i vaega eseese ma le i ai o le potassium feldspar, plagioclase, amphibole, ma le mica. O le tele o le amphibole ma le feldspar e faʻailogaina ai lenei vaega ituaiga, aemaise lava i faʻataʻitaʻiga o le Congo-type A i Jindoki ma Ngongombata.
O faʻataʻitaʻiga o le Kongo Type C e faʻaalia ai le tele o minerale eseese i totonu o le vaega o le ituaiga, lea e matua faʻalagolago lava i le nofoaga o mea anamua. O faʻataʻitaʻiga mai Ngongo Mbata e tele ai le kuata ma e tutusa lelei foʻi lona tuufaatasiga. O le kuata foʻi o le vaega autū i faʻataʻitaʻiga o le Kongo C-type mai Mbanza Kongo ma Kindoki, ae i nei tulaga o nisi faʻataʻitaʻiga e tele ai le talc ma le mica.
O le ituaiga Kongo D e iai sona tuufaatasiga tulaga ese o minerale i nofoaga uma e tolu o mea anamua. O le feldspar, aemaise lava le plagioclase, e tele i lenei ituaiga omea. E masani ona tele le amphibole. O lo'o fa'atusalia ai le kuata ma le mica. E eseese aofa'iga fa'atatau i le va o fa'ata'ita'iga. Na iloa le talc i ni fasi omea e tele ai le amphibole o le ituaiga vaega Mbanza Kongo.
O minerale autū ua fa'amalūlūina ua fa'ailoa mai e ala i le su'esu'ega petrographic o le quartz, feldspar, mica ma le amphibole. O mea e aofia ai papa e aofia ai ni vaega o papa metamorphic, igneous ma papa sedimentary e feololo ma maualuga le tulaga. O fa'amatalaga ie na maua e fa'aaoga ai le siata fa'asino a Orton45 o lo'o fa'aalia ai se fa'atulagaga o le tulaga mai le leaga i le lelei, fa'atasi ai ma le fua fa'atatau o le matrix o le tulaga mai le 5% i le 50%. O fatu ua fa'amalūlūina e amata mai le lapotopoto i le angular e aunoa ma se fa'atulagaga fa'apitoa.
E lima vaega o lithofacies (PGa, PGb, PGc, PGd, ma le PGe) ua vaevaeina e faʻavae i luga o suiga faʻatulagaina ma minerale. Vaega PGa: matrix tempered maualalo-faʻapitoa (5-10%), matrix lelei, ma le tele o mea e aofia ai papa sedimentary metamorphic (Ata 5a); Vaega PGb: maualuga le vaega o le matrix tempered (20%-30%), matrix tempered E le lelei le faʻavasegaina o le afi, o fatu tempered e angular, ma o papa metamorphic ogatotonu ma maualuga e maualuga le aofaʻi o silicate layered, mica ma papa tetele (Ata 5b); Vaega PGc: maualuga le vaega o le matrix tempered (20 -40%), lelei i le lelei tele o le faʻavasegaina o le temper, laiti i le laiti tele o fatu lapotopoto tempered, tele fatu quartz, o nisi taimi o avanoa planar (c i le Ata 5); Vaega PGd: maualalo le fua faatatau o le matrix Tempered (5-20%), ma fatu tempered laiti, papa tetele, le lelei o le faʻavasegaina, ma le mamanu o le matrix lelei (d i le Ata 5); ma le vaega PGe: maualuga le vaega o le matrix tempered (40-50%), lelei i le matua lelei le fa'avasegaina o le temper, lua lapopo'a o fatu tempered ma eseese fa'atulagaga minerale e tusa ai ma le tempering (Ata 5, e). O lo'o fa'aalia i le Ata 5 se micrograph optical sui o le vaega petrographic. O su'esu'ega optical o fa'ata'ita'iga na ta'ita'ia ai ni feso'ota'iga malolosi i le va o le fa'avasegaina o ituaiga ma seti petrographic, aemaise lava i fa'ata'ita'iga mai Kindoki ma Ngongo Mbata (tagai i le Fa'aopoopoga 4 mo photomicrographs sui o le seti fa'ata'ita'iga atoa).
Ata fa'ata'ita'i o ata o fasi omea a le Malo o Kongo; fesoota'iga i le va o vaega fa'ata'ita'i ma vaega fa'atusa. (a) Vaega PGa, (b) Vaega PGB, (c) Vaega PGc, (d) Vaega PGd ma le (e) Vaega PGe.
O le faʻataʻitaʻiga o le Kindoki Formation e aofia ai faʻatulagaga papa ua faʻamalamalamaina lelei e fesoʻotaʻi ma le faʻatulagaga PGa. O faʻataʻitaʻiga o le Kongo A-type e fesoʻotaʻi vavalalata ma le PGb lithofacies, vagana ai le faʻataʻitaʻiga o le Kongo A-type NBC_S.4 Kongo-A mai Ngongo Mbata, lea e fesoʻotaʻi ma le vaega PGe i le faʻatulagaina. O le tele o faʻataʻitaʻiga o le Kongo C-type mai Kindoki ma Ngongo Mbata, ma faʻataʻitaʻiga o le Kongo C-type MBK_S.21 ma le MBK_S.23 mai Mbanza Kongo e aofia i le vaega PGc. Peitaʻi, o le tele o faʻataʻitaʻiga o le Kongo Type C e faʻaalia ai uiga o isi lithofacies. O faʻataʻitaʻiga o le Kongo C-type MBK_S.17 ma le NBC_S.13 o loʻo i ai uiga o le texture e fesoʻotaʻi ma vaega PGe. O faʻataʻitaʻiga o le Kongo C-type MBK_S.3, MBK_S.12 ma le MBK_S.14 e fausia ai se vaega lithofacies e tasi PGd, aʻo faʻataʻitaʻiga o le Kongo C-type KDK_S.19, E tutusa uiga o le KDK_S.20 ma le KDK_S.25 ma le vaega PGb. O le fa'ata'ita'iga o le Kongo Type C MBK_S.14 e mafai ona manatu o se outlier ona o lona porous clast texture. Toetoe lava o fa'ata'ita'iga uma e patino i le Kongo D-type e feso'ota'i ma le PGe lithofacies, vagana ai fa'ata'ita'iga o le Kongo D-type MBK_S.7 ma le MBK_S.15 mai Mbanza Kongo, lea e fa'aalia ai ni fatu tetele ua tempered ma ni densities maualalo (30%), e latalata i le vaega PGc.
O faʻataʻitaʻiga mai nofoaga e tolu o mea anamua na suʻesuʻeina e le VP-SEM-EDS e faʻaalia ai le tufatufaina o elemene ma ia iloa ai le tuufaatasiga autu o elemene taʻitasi o fatu ua faʻamalūlūina. O faʻamaumauga a le EDS e mafai ai ona iloa le kuata, feldspar, amphibole, oxides uʻamea (hematite), oxides titanium (e.g. rutile), oxides uʻamea titanium (ilmenite), zirconium silicates (zircon) ma perovskite neosilicates (garnet). O le silica, alumini, potassium, calcium, sodium, titanium, uʻamea ma le magnesium o elemene masani ia o vailaʻau i totonu o le matrix. O le maualuga pea o le magnesium i totonu o le Kindoki Formation ma Kongo A-type basins e mafai ona faʻamatalaina e ala i le i ai o minerale talc poʻo le magnesium clay. E tusa ai ma le suʻesuʻega elemene, o fatu feldspar e masani lava ona tutusa ma le potassium feldspar, albite, oligoclase, ma o nisi taimi labradorite ma anorthite (Faʻaopoopoga 5, Ata S8–S10), ae o fatu amphibole o tremolite Stone, actinite, i le tulaga o le Kongo Type A sample NBC_S.3, maa lau mumu. O se eseesega manino ua matauina i le tuufaatasiga o le amphibole (Ata 6) i le Kongo A-type (tremolite) ma le Kongo D-type ceramics (actinite). E le gata i lea, i nofoaga e tolu o mea anamua, o fatu ilmenite sa fesoʻotaʻi vavalalata ma faʻataʻitaʻiga D-type. O le maualuga o le manganese o loʻo maua i fatu ilmenite. Peitaʻi, e leʻi suia ai la latou faiga masani o le suia o le uʻamea-titanium (Fe-Ti) (tagai Faʻaopoopoga 5, Ata S11).
Fa'amaumauga VP-SEM-EDS. O se ata fa'atolu e fa'aalia ai le eseesega o le tuufaatasiga o le amphibole i le va o tane Kongo Type A ma Kongo D i luga o fa'ata'ita'iga na filifilia mai le Mbanza Kongo (MBK), Kindoki (KDK), ma le Ngongo Mbata (NBC); fa'ailoga ua fa'ailogaina e vaega o ituaiga.
E tusa ai ma taunuuga o le XRD, o le quartz ma le potassium feldspar o minerale autū ia i faʻataʻitaʻiga o le Kongo ituaiga C, ae o le iai o le quartz, potassium feldspar, albite, anorthite ma le tremolite o uiga ia o faʻataʻitaʻiga o le Kongo ituaiga A. O faʻataʻitaʻiga o le Kongo ituaiga D e faʻaalia ai o le quartz, potassium feldspar, albite, oligofeldspar, ilmenite ma le actinite o vaega autū ia o minerale. O le faʻataʻitaʻiga o le Kongo ituaiga A NBC_S.3 e mafai ona manatu o se outlier ona o lona plagioclase o le labradorite, o le amphibole o le orthopamphibole, ma o le iai o le ilmenite ua faʻamaumauina. O le faʻataʻitaʻiga o le Kongo C-type NBC_S.14 o loʻo iai foʻi fatu ilmenite (Faʻaopoopoga 5, Ata S12–S15).
Sa faia le su'esu'ega XRF i fa'ata'ita'iga fa'atusa mai nofoaga e tolu o mea anamua e iloa ai vaega tetele o elemene. O lo'o lisiina atu i le Laulau 2 fa'asologa autu o elemene. O fa'ata'ita'iga na su'esu'eina na fa'aalia ai e mauoa i le silica ma le alumina, fa'atasi ai ma le maualuga o le calcium oxide i lalo ifo o le 6%. O le maualuga o le magnesium e mafua mai i le iai o le talc, lea e feso'ota'i fa'afeagai ma oxides o le silicon ma le aluminium oxide. O le maualuga o le sodium oxide ma le calcium oxide o lo'o iai e ogatusa ma le tele o le plagioclase.
O faʻataʻitaʻiga a le Kindoki Group na maua mai le nofoaga o Kindoki na faʻaalia ai le tele o le magnesia (8-10%) ona o le i ai o le talc. O le maualuga o le Potassium oxide i lenei ituaiga vaega e mai le 1.5 i le 2.5%, ma le maualuga o le sodium (< 0.2%) ma le calcium oxide (< 0.4%) e maualalo ifo.
O le maualuga o le malosi o le oxide u'amea (7.5–9%) o se uiga masani lea o ulo ituaiga Kongo A. O fa'ata'ita'iga ituaiga Kongo A mai Mbanza Kongo ma Kindoki na fa'aalia ai le maualuga o le malosi o le potassium (3.5–4.5%). O le maualuga o le magnesium oxide (3–5%) e iloga ai le fa'ata'ita'iga Ngongo Mbata mai isi fa'ata'ita'iga o le vaega lava e tasi. O le fa'ata'ita'iga ituaiga Kongo A NBC_S.4 e fa'aalia ai le maualuga tele o le malosi o le oxide u'amea, lea e feso'ota'i ma le i ai o vaega minerale amphibole. O le fa'ata'ita'iga ituaiga Kongo A NBC_S.3 na fa'aalia ai le maualuga o le malosi o le manganese (1.25%).
O le Silica (60-70%) e pulea le tuufaatasiga o le faataitaiga Kongo C-type, lea e mafua mai i le aofaʻi o le quartz na fuafuaina e le XRD ma le petrography. Na matauina le maualalo o le sodium (< 0.5%) ma le calcium (0.2–0.6%) o loʻo i ai. O le maualuga o le magnesium oxide (13.9 ma le 20.7%, i le faasologa) ma le maualalo o le iron oxide i faataitaiga MBK_S.14 ma KDK_S.20 e ogatasi ma le tele o minerale talc. O faataitaiga MBK_S.9 ma KDK_S.19 o lenei ituaiga vaega na faaalia ai le maualalo o le silica ma le maualuga o le sodium, magnesium, calcium ma le Iron oxide. O le maualuga o le titanium dioxide (1.5%) e eseese ai le faataitaiga Kongo Type C MBK_S.9.
O eseesega i le tuufaatasiga o elemene e faʻaalia ai faʻataʻitaʻiga o le Kongo Type D, e faʻaalia ai le maualalo o le silica ma le maualuga o le sodium (1-5%), calcium (1-5%), ma le potassium oxide i le va o le 44% i le 63% (1-5%) ona o le i ai o le feldspar. E le gata i lea, o le maualuga o le titanium dioxide (1-3.5%) na matauina i lenei ituaiga o vaega. O le maualuga o le iron oxide o faʻataʻitaʻiga o le Kongo D-type MBK_S.15, MBK_S.19 ma le NBC_S.23 e fesoʻotaʻi ma le maualuga o le magnesium oxide, lea e ogatusa ma le pule a le amphibole. O le maualuga o le manganese oxide na iloa i faʻataʻitaʻiga uma o le Kongo D-type.
O faʻamaumauga autū o elemene na faʻaalia ai se fesootaʻiga i le va o le calcium ma le iron oxides i totonu o tane Kongo ituaiga A ma le D, lea na fesootaʻi ma le faʻamauoa o le sodium oxide. E tusa ai ma le tuʻufaʻatasiga o elemene laiti (Faʻaopoopoga 6, Laulau S1), o le tele o faʻataʻitaʻiga Kongo ituaiga D e mauoa i le zirconium ma se fesootaʻiga feololo ma le strontium. O le ata Rb-Sr (Ata 7) o loʻo faʻaalia ai le fesootaʻiga i le va o le strontium ma tane Kongo ituaiga D, ma le va o le rubidium ma tane Kongo ituaiga A. O keramika Kindoki Group ma Kongo ituaiga C ua faʻaitiitia uma elemene uma e lua. (Tagaʻi foʻi i le Faʻaopoopoga 6, Ata S16-S19).
Fa'amaumauga XRF. Fa'asologa o le Rb-Sr, fa'ata'ita'iga na filifilia mai ulo o le Malo o Congo, ua fa'avasegaina lanu e tusa ai ma le vaega o ituaiga. O lo'o fa'aalia i le kalafi le fesoota'iga i le va o le tane Kongo ituaiga D ma le strontium ma le va o le tane Kongo ituaiga A ma le rubidium.
O se faʻataʻitaʻiga faʻatusa mai le Mbanza Kongo na suʻesuʻeina e le ICP-MS e iloa ai le tuʻufaʻatasiga o elemene taua ma elemene taua, ma ia suʻesuʻe le tufatufaina o mamanu REE i le va o vaega o ituaiga. O elemene taua ma elemene taua o loʻo faʻamatalaina auiliili i le Faʻaopoopoga 7, Laulau S2. O faʻataʻitaʻiga o le Kongo Type A ma faʻataʻitaʻiga o le Kongo Type D MBK_S.7, MBK_S.16, ma le MBK_S.25 e mauoa i le thorium. O apa Kongo A-type e maualuga tele le zinc ma e mauoa i le rubidium, ae o apa Kongo D-type e maualuga le strontium, e faʻamaonia ai taunuʻuga o le XRF (Faʻaopoopoga 7, Ata S21–S23). O le ata o le La/Yb-Sm/Yb e faʻaalia ai le fesootaʻiga ma faʻaalia ai le maualuga o le lanthanum i le faʻataʻitaʻiga o le Kongo D-tank (Ata 8).
Fa'amaumauga ICP-MS. Fa'asologa o le La/Yb-Sm/Yb, fa'ata'ita'iga ua filifilia mai le pesini o le Malo o Congo, ua fa'ailogaina lanu e tusa ai ma le vaega o ituaiga. O le fa'ata'ita'iga o le ituaiga C o le Kongo MBK_S.14 e le o fa'aalia i le ata.
O REEs ua fa'atulagaina e le NASC47 o lo'o tu'uina atu i le tulaga o ata o le spider plots (Ata 9). O taunu'uga na fa'aalia ai le fa'amauoa o elemene mama seasea o le lalolagi (LREEs), aemaise lava i fa'ata'ita'iga mai tane Kongo A-type ma le D-type. O le Kongo Type C na fa'aalia ai le maualuga o le fesuia'iga. O le anomaly europium lelei e fa'ailogaina ai le ituaiga Kongo D, ma o le anomaly cerium maualuga e fa'ailogaina ai le ituaiga Kongo A.
I lenei suʻesuʻega, na matou suʻesuʻeina ai se seti o mea e fai i omea mai nofoaga e tolu o suʻesuʻega anamua a Aferika Tutotonu e fesoʻotaʻi ma le Malo o Congo e patino i vaega eseese o ituaiga, o vaega ia o Jindoki ma Congo. O le Vaega o Jinduomu o loʻo faʻatusalia ai se vaitaimi muamua (vaitaimi o le malo muamua) ma e naʻo le nofoaga o suʻesuʻega anamua a Jinduomu e iai. O le vaega o Kongo—ituaiga A, C, ma le D—e iai i nofoaga e tolu o suʻesuʻega anamua i le taimi e tasi. O le talafaasolopito o le Vaega o King Kong e mafai ona toe suʻeina i tua i le vaitaimi o le malo. O loʻo faʻatusalia ai se vaitaimi o le fesootaʻi ma Europa ma fefaʻatauaʻiga o oloa i totonu ma fafo atu o le Malo o Congo, e pei ona i ai mo le tele o seneturi. O faʻailoga o le fausaga ma le mamanu o papa na maua e faʻaaoga ai se auala e tele-auiliiliga. O le taimi muamua lea ua faʻaaogaina ai e Aferika Tutotonu se maliega faʻapenei.
O fa'ailoga tutusa o le Kindoki Group i le fa'atulagaina ma le fausaga o papa e fa'asino i oloa tulaga ese a Kindoki. Atonu e feso'ota'i le vaega o Kindoki ma le taimi na avea ai Nsondi ma itumalo tuto'atasi o le Seven Congo dia Nlaza28,29. O le i ai o le talc ma le vermiculite (o se oloa vevela maualalo o le talc weathering) i le Jinduoji Group e fa'ailoa mai ai le fa'aaogaina o mea mata i le lotoifale, aua o lo'o i ai le talc i le geological matrix o le nofoaga o Jinduoji, i le Schisto-Calcaire Formation 39,40. O uiga o ie o lenei ituaiga ulo na matauina e ala i le su'esu'ega o le ie e fa'asino i le fa'agasologaina o mea mata e le'i fa'aleleia atili.
O ulo ituaiga Kongo A na faaalia ai ni eseesega i totonu ma le va o nofoaga. O Mbanza Kongo ma Kindoki e maualuga i le potassium ma le calcium oxides, ae o Ngongo Mbata e maualuga i le magnesium. Peitai, o nisi o uiga masani e iloa ai i latou mai isi vaega fa'apitoa. E sili atu ona tutusa i latou i le ie, e faailogaina i le mica paste. E le pei o le Kongo ituaiga C, latou te faaalia le maualuga o le feldspar, amphibole ma le iron oxide. O le maualuga o le mica ma le i ai o le tremolite amphibole e iloa ai i latou mai le Kongo D-type basin, lea e iloa ai le actinolite amphibole.
O le Kongo Type C o loʻo faʻaalia ai foʻi suiga i minerale ma le faʻatulagaga vailaʻau faʻapea foʻi ma uiga o ie o nofoaga e tolu o mea anamua ma le va o latou. O lenei eseesega e mafua mai i le faʻaaogaina o soʻo se punaoa o mea mata e maua e lata ane i nofoaga taʻitasi o gaosiga/faʻaaogaina. Peitaʻi, na ausia le tutusa o le sitaili e faʻaopoopo i fetuunaiga faʻapitoa i le lotoifale.
E fesoʻotaʻi vavalalata le ituaiga-D o Kongo ma le maualuga o le faʻaputuga o titanium oxides, lea e mafua mai i le i ai o minerale ilmenite (Faʻaopoopoga 6, Ata. S20). O le maualuga o le manganese o fatu ilmenite na suʻesuʻeina e fesoʻotaʻi ai ma le manganese ilmenite (Ata. 10), o se tuufaatasiga tulaga ese e fetaui ma fausaga kimberlite48,49. O le i ai o papa sedimentary continental Cretaceous—o se puna o tupe teu taimane lona lua ina ua maeʻa le soloia o paipa kimberlite aʻo leʻi oʻo i le Cretaceous42—ma le fanua Kimberlite na lipotia mai o Kimberlite i le Lower Congo43 e fautua mai ai o le eria lautele o Ngongo Mbata atonu o le Congo (DRC) Puna o mea mata mo le gaosiga o ipu omea D. E lagolagoina atili lenei mea e le iloa o le ilmenite i le tasi faʻataʻitaʻiga Kongo Type A ma le tasi faʻataʻitaʻiga Kongo Type C i le nofoaga o Ngongo Mbata.
Fa'amaumauga VP-SEM-EDS. Fa'asologa o le MgO-MnO, fa'ata'ita'iga filifilia mai Mbanza Kongo (MBK), Kindoki (KDK) ma Ngongo Mbata (NBC) fa'atasi ai ma fatu ilmenite ua fa'ailoa mai, o lo'o fa'aalia ai le manganese-titanium ferromanganese e fa'avae i luga o le su'esu'ega a Kaminsky ma Belousova (Mn-ilmenites).
O ni fa'aletonu lelei o le Europium na matauina i le REE mode o le Kongo D-type tank (tagai i le Ata 9), aemaise lava i fa'ata'ita'iga ma ni fatu ilmenite ua fa'ailoaina (e pei o le MBK_S.4, MBK_S.5, ma le MBK_S.24), atonu e feso'ota'i ma papa igneous ultrabasic e mauoa i le anorthite ma taofia ai le Eu2+. O lenei tufatufaina atu o le REE e mafai foi ona fa'amatalaina ai le maualuga o le strontium o lo'o maua i fa'ata'ita'iga Kongo D-type (tagai i le Ata 6) aua o le strontium e suia le calcium50 i le Ca mineral lattice. O le maualuga o le lanthanum content (Ata 8) ma le fa'amauoa lautele o LREEs (Ata 9) e mafai ona fa'atatauina i papa igneous ultrabasic o ni fa'atulagaga geological e pei o le kimberlite51.
O uiga fa'apitoa o le fa'atulagaina o ulo Kongo e foliga D e feso'ota'i atu i se puna'oa fa'apitoa o mea mata fa'alenatura, fa'apea fo'i ma le tutusa o le fa'atulagaina i le va o nofoaga o lenei ituaiga, e fa'ailoa mai ai se nofoaga tulaga ese mo le gaosiga o ulo Kongo e foliga D. I le fa'aopoopoga i le fa'apitoa o le fa'atulagaina, o le tufatufaina atu o le tele o vaega o le ituaiga Kongo D e mafua ai ni mea seramika e matua'i ma'a'a ma fa'ailoa mai ai le fa'agasologa fa'amoemoeina o mea mata ma le malamalama fa'apitoa i le gaosiga o mea omea52. O lenei uiga e tulaga ese ma lagolagoina atili ai le fa'auigaga o lenei ituaiga o se oloa e fa'atatau i se vaega fa'apitoa o tagata fa'aoga35. E tusa ai ma lenei gaosiga, ua fautua mai Clist ma isi29 atonu o se taunuuga o se fegalegaleaiga i le va o le au fai ta'i Potukale ma le au fai ipu omea Congolese, aua o ia tomai e le'i maua muamua i le taimi o le malo ma muamua atu.
O le leai o ni vaega fou o minerale ua fausia i faʻataʻitaʻiga mai ituaiga uma o vaega e faʻaalia ai le faʻaaogaina o le faʻamumuina i le vevela maualalo (< 950 °C), lea e ogatasi foi ma suʻesuʻega ethnoarchaeological na faia i lenei eria53,54. E le gata i lea, o le leai o se hematite ma le lanu pogisa o nisi o fasi ipu omea e mafua mai i le faʻaitiitia o le faʻamumuina poʻo le faʻamumuina pe a uma ona faʻamumuina4,55. O suʻesuʻega faʻale-etnografika i le eria ua faʻaalia ai meatotino o le faʻagasoloina pe a uma ona faʻamumuina i le taimi o le gaosiga o ipu omea55. O lanu pogisa, e masani ona maua i ipu Kongo D-foliga, e mafai ona faʻafesoʻotaʻi ma tagata faʻaoga faʻatatau o se vaega o latou teuteuga matagofie. O faʻamaumauga faʻale-etnografika i le lautele o le talaʻaga Aferika e lagolagoina lenei tagi, aua o fagu uliuli e masani ona manatu o loʻo i ai ni uiga faʻatusa faʻapitoa.
O le maualalo o le calcium i totonu o faʻataʻitaʻiga, le leai o ni carbonates ma/poʻo a latou vaega fou o minerale ua faʻavae i le natura e le o le calcareous o keramika57. O lenei fesili e matua taua lava mo faʻataʻitaʻiga e tele ai le talc (e masani lava o Kindoki Group ma Kongo Type C basins) aua o loʻo iai uma le carbonate ma le talc i le faʻapotopotoga o le carbonate-argillaceous i le lotoifale-Neoproterozoic Schisto-Calcaire Group42,43 Mutually. O le sailia faʻamoemoeina o nisi ituaiga o mea mata mai le fausaga o le eleele e tasi e faʻaalia ai le malamalama faʻapitoa faʻapitoa e fesoʻotaʻi ma le amioga le talafeagai o omea calcareous pe a faʻamumuina i le vevela maualalo.
I le fa’aopoopoga i le fa’atulagaga ma le fausaga o papa i totonu ma le va o fanua o ipu omea Kongo C, o le maualuga o le mana’oga mo le fa’aaogaina o mea kuka ua mafai ai ona matou tu’uina atu le gaosiga o ipu omea Kongo C i le tulaga o le alalafaga. E ui i lea, o le aofa’i o le kuata i le tele o fa’ata’ita’iga ituaiga Kongo C o lo’o fa’ailoa mai ai se tulaga o le tutusa i le gaosiga o ipu omea i le malo. O lo’o fa’aalia ai le filifilia ma le fa’aeteete o mea mata ma le malamalama fa’apitoa fa’apitoa e feso’ota’i ma le aoga ma le talafeagai o le Quartz Temper Cooking Pot58. O le fa’amaluluina o le kuata ma mea e leai se kalisiu e fa’ailoa mai ai o le filifilia ma le fa’agasologa o mea mata e fa’alagolago fo’i i mana’oga fa’apitoa.


Taimi na lafoina ai: Iuni-29-2022